top of page

İyi Bir Ürün Eğitiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler


Yazar: Kampüs365 – İçerik Geliştirme Uzmanı – Yunus YALIN


İçindekiler:

1. Eğitime İhtiyaç Olup Olmadığını Belirleyen Analizler

2. Eğiticinin, Katılımcıların Özellikleri, Görevleri

3. Yetkinlik Belirleme Süreci

4. Öğrenme Teorileri

5. Eğitim Psikolojisi

6. Etkin Eğitim Programında Göz Önünde Bulundurulması Gereken Hususlar

7. Sunumun Planlanması

8. Eğitim Alanının Hazırlanması

9. Eğitimde Etkinliği Artırmada Dikkat Edilecek Hususlar

10. Öğretmeye Yönelik Çalışmalar

11. Eğitim Transferi

12. Değerlendirme




1. Eğitime İhtiyaç Olup Olmadığını Belirleyen Analizler

Her bireyin veya kurumun belli noktalarda eğitime ihtiyaçları vardır. Bir eğitimi sıfırdan vermek bazen işleri zorlaştırabileceği gibi kişilerin ihtiyaç duyduğu bilgileri almadan eğitimden ayrılmalarına da neden olabilir. Bu nedenle eğitime ihtiyaç olup olmadığını belirleyen analizler gerçekleştirilebilir.


1. 1. Organizasyon (UZEM) görevlileri ürünü kullanmakta zorluk çekiyor mu?

Eğitime ihtiyaç olduğuna etki eden ana neden yetkili kişilerin, danışmanlık verecek kişilerin veya destek hizmeti verecek kişilerin kurumun kullandığı bir ürünü kullanmayı bilmemesi veya eksiklerinin olmasından kaynaklanıyor olabilir. Bu nedenle bir kuruma eğitim verileceği sırada öncelikle kurumun ürün yürütücüsü biriminde hizmet veren yetkilileri ile durumu iyi analiz etmek gerekir. Burada kişileri yargılamak doğru değildir. Ürünler yeni teknolojilere veya yeni özelliklere kavuşacağı sırada bazen eski bir özellik bozulabiliyor, kaldırılabiliyor veya kullanım şekli değiştirilebiliyor. En sağlıklı ilerleme şekli ürün ile ilgili yetkililer ile kısa toplantılar gerçekleştirmek olacaktır.


1. 2. Kurumun nasıl bir eğitime ihtiyacı var?

Kurumların eğitim ihtiyaçlarını öğrenmek doğru eğitimi vermede en doğru yaklaşım olacaktır. Bu nedenle eğitime katılması planlanan kişilere eğitim öncesi eğitimden beklentilerini ve neyi öğrenmek istediklerine dair bir anket gerçekleştirilebilir. Bu anket sonucu rastgele doldurulmuş bile olsa eğitimini tamamına ihtiyaç varmış gibi düşünülebilir.


1. 3. Kurumunda eğitimi alacak kişiler doğru kişiler mi?

Kurumlar genellikle tüm kurum çalışanlarına ürünün tamamının eğitimini aldırmaya çalışabiliyor. Bir yönetici eğitimini UZEM birimi dışında birinin alması son derece gereksiz ve kurum çalışanı için de vakit kaybı yaratacaktır. Örneğin; Yönetici eğitimini bilgi işlem biriminin öğrenmesine ihtiyaç olmayabilir. Eğitmen eğitimini alacak kişiler sadece uygulamayı kullanacak kişiler olmalıdır. Derslerini daha çok pratik ortamda sahada gerçekleştirecek birinin ürün eğitimine katılması kişi açısından gereksiz bir vakit kaybı oluşturabilir. Eğitimi almaya gelen doğru olmayan kişiler eğitimin gidişatını olumsuz da etkileyebilir.


1. 4. Eğitimi alacak kişiler neyi bilmediklerini veya eksik yaptıklarını biliyor mu?

Eğitimi alacak kişilerin eksiklerini veya bilmek istedikleri konusunda eğitim vermek sizi zaman kazandıracak ve verimliliği arttıracaktır. Eğitim sırasında ihtiyacı olan eğitimi alan kişi de eğitimden erken çıkarak kendine ihtiyaç duyduğu bilgiyi almış ve kendisine zaman oluşturmuş bir şekilde oturumdan ayrılmış olur.



2. Eğiticinin, Katılımcıların Özellikleri ve Görevleri

Eğitimci, katılımcı veya görevlilerin özellikleri eğitimi alacak ve verecek kişinin doğru kişi olup olmadığını tespit etmemizde yardımcı olacak en önemli etkendir. Bu özellikler eğitimin ve teknik bilginin daha doğru aktarılmasında faydalı olur.


2. 1. Eğitim verecek kişinin görevi nedir?

Eğitimi verecek kişiler eğitimin seyrine yön veren ve doğru kişilere ulaşması kişilerdir. Bir yazılım destek uzmanı öğrencilere veya eğitmene eğitim verebilir. Bir ürün sorumlusu eğitmenlere veya UZEM birimine eğitim verebilir. Bir bilişim uzmanı UZEM veya Bilgi İşlem birimine eğitim verebilir. Bir yazılım takım lideri UZEM, Bilgi İşlem veya Yazılım sorumlularına eğitim verebilir. Bu başlıklar göz önünde bulundurulduğunda doğru kişilerin doğru kişilere eğitim vermesi gelebilecek olası teknik sorulara ve ürünün doğru noktalarına hakim olmada önemlilik arz edebilir.


2. 2. Eğitim verecek kişi yetkin kişi mi?

Eğitimi verecek kişinin hangi konuda eğitim verdiği ve o konuda ne kadar yetkin olduğu önemlidir. Bir api eğitimi verecek kişi yazılım takım lideri veya UZEM eğitimi verecek kişi ürün sorumlusu olmadır. Yetkinlik ile etkinlik kurum eğitimlerinde en önemli başlıklar arasında yer alır.


2. 3. Eğitim verecek kişi eğitimin verilecek kişilerin niteliklerinin farkında mı?

Eğitim verecek kişi kime niye eğitim verdiğini ve bunun sorumluluğun olarak bilinçli bir eğitim vermesi gerekir. Böylece taraflar aldıkları eğitimden veya toplantıdan maksimum derecede faydalanmış olur.


3. Yetkinlik Belirleme Süreci

Yetkinlikleri kurumların yetkili birimlerinin belirlemesi ve buna göre bir yol izlemesi gerekiyor.


3. 1. Eğitim verecek kişinin yetkinlikleri nelerdir?

Eğitim verecek kişinin yetkinlikleri değerlendirildikten sonra eğitim verecek kişi olarak seçilmesi gerekir. Bu noktada kurum yöneticileri büyük rol oynamalıdır.


3. 2. Eğitimi alacak kişilerin yetkinlikleri nelerdir?

Eğitim alacak kişinin yetkinlikleri, eğitimi verecek kişinin yetkinlikleri kadar önemlidir. Bu nedenle kurumlara yetkinliği sorulamayacağı için unvanlara göre x kişisinin de eğitime katılmasını talep edebilirsiniz.


4. Öğrenme Teorileri

Öğrenme teorileri ile öğrenecek kişilerin eğitimi anlamlandırmada yardımcı olacak faaliyetlerdir. Öğrenenlere bu teoriler açıklanmadan sadece eğitim içerisine baharat etkisinde veya bir sos edasıyla serpiştirilmelidir.


4. 1. Hedefini belirle.

Eğitim hedefini belirlemek sizlerin eğitim konusunda işini kolaylaştıracaktır. Eğitimi alacak kişilerinde belirlenen eğitim hedefinden haberdar olması gerekir. Eğitim öncesi belirlediğiniz hedefi eğitimi alacak kişilere aktarırsanız, eğitimi alacak kişiler ekstra sormak veya öğrenmek istediği başlıkları sizlere aktaracaklardır.


4. 2. İhtiyaçları tespit et.

Eğitim alacak kişilerin eğitim ihtiyaçları, eğitim sırasında kullanacağınız materyalleri oluştururken gereken ihtiyaçlar ve eğitim esnasında kullanacağınız mekanın ve sizin fizyolojik (su, mendil vs.) ihtiyaçlarınızı belirleyip önceden hazır etmek eğitim planın en büyük adımlarını bitirdiğiniz anlamına gelir.


4. 3. Beklentiye yönelik eğitim ver.

Beklentiyi eğitimi alacak kişilere anket yaparak veya eğitim başlangıcında sorarak öğrenebilirsiniz. Beklentiyi öğrendikten sonra ana plandan sapmamakta gerekir. Ana planın yanında beklentileri yeri geldikçe ara ara değinmek faydalı olacaktır.


4. 4. Sosyal öğrenmeyi teşvik et.

Eğitimi öğrenen kişilerin diğer kişilere öğretmenleri konusunda küçük telkinlerde bulunmak sosyal öğrenmeyi arttıracaktır. Ayrıca kişilere ürünü kullandırtma fırsatınız varsa ve üründe etkileşim gerçekleştirilebiliyorsa, eğitimi alan kişilerin bir birleri arasında etkileşime girmesi sosyal öğrenmeye yardımcı olacaktır. Sosyal öğrenme biçiminin dozu iyi ayarlanmalı, fazla abartılması durumunda tartışmalar ortaya çıkabilir.


4. 5. Materyalleri görevler ile pekiştir.

Materyalleri eğitim içerisinde pekiştirilmesi için küçük görevler verebilirsiniz. Bu görevler kullanıcıları yapabilecekleri ve en minimum ihtiyaca yönelik olmalıdır. Örneğin bir aktiviteyi ekletmeyi öğretiyorsunuz. En basit aktivite olarak link (Bağlantı) aktivitesini görev olarak verebilir ve katılımcılardan gerçekleştiresini isteyebilirsiniz. Materyaller, görevler ve eğitim, eğitimi alan kişi için pekişmiş olacaktır.


5. Eğitim Psikolojisi

Eğitim baştan sona kadar psikoloji işidir. Bir kişinin ilgisini ve odağını farklı farklı araçlar ile ne kadar çok çekmeye çalışsanız da doğru psikolojik kırılımı yaşamadığınız sürece eğitim alacak kişiyi çekemezsiniz.


5. 1. Eğitim hedefini öğrenene doğru aktar.

Doğru bir başlangıç için öğrenme hedeflerini aktarmaktan çekinme ne kadar çok detay ve basitlik o kadar etkili bir eğitimin kapısını açacaktır.


5. 2. Eğiticinin kim olduğunu ve yetkinliğini aktar.

Eğitimi veren kişi olarak kendinizi iyi tanıtmalısınız. Beklenti marka ile doğru orantılıdır. Unvanlarınızı kullanmaktan çekinmeyin.


5. 3. Öğrenme modelini aktar.

Eğitim esnasında kullanmayı planladığınız eğitim modeli tüm eğitimin seyrini değiştirebilir. Seçtiğiniz modeli aktarmak kullanıcıların nasıl bir eğitim alacakları konusunda bilgi sahibi olmasına yardımcı olur.

  • Temel Öğretim

  • Tam Öğrenme

  • İşbirliğine Dayalı Öğrenme

  • Etkili Öğretim

  • Probleme Dayalı Öğrenme

  • Bireyselleştirilmiş Öğretim

  • Yaşantısal Öğrenme

  • Aktif (Etkin) Öğrenme

  • Kavramsal Öğrenme


5. 4. Bireysel farklılıklara yönelik örnekler ver.

Bireysel farklılıkları gözeterek örnekler vermek eğitime olan dikkati arttıracaktır. Herkesin bir hobisi veya ilgi alanı vardır. Birden fazla kişiyi noktasal bazlı olarak ilgi alanlarından yakaladığınızda eğitimin geri kalanında ekstra hiç bir örnek vermeseniz bile sizi dikkatli bir şekilde dinlemesine yardımcı olacaktır.


5. 5. Öğrenenlerin çevresel etkenlerden uzaklaşmalarını iste.

Bireylerin çevresel faktörleri sizi ve eğitiminizi engeller. Online veya yüz yüze gerçekleştireceğiniz bir eğitim için kullanıcıların çevresel faktöre en az maruz kalabilecekleri tavsiyelerde bulunabilirsiniz. Gürültü, ışık, televizyon, mevcut durum ile alakasız insanların varlığı vs. gibi konularda küçük telkinlerde bulunabilirsiniz. Dikkat! bu telkinleri en yumuşak ve samimi tavrınız ile üstelemeden vermelisiniz. Aksi takdirde ters tepebilir veya tartışmaya neden olabilirsiniz.


5. 6. Eğitimde koşullanma kullan.

Eğitimde birinin faaliyetlere katılmasını sağlamak için elinden tutmanız gerekebilir. Bir kişiye adıyla hitap etmek, kişiden doğrulama veya yanlışlama almak, basit veya kişinin alanıyla ilgili küçük cevaplı sorular sormak, kişilerin ilgileri konusunda genelleyici ve ayırt edici anekdotlar vermek gelişimi hızlandırır. Tüm süreç bitmeden küçük mola vermek ve sonrasında örnekler ile tekrar yapmak eğitime karşı koşullanmayı ve aktif dilemeye yardımcı olur.

  • Alıştır.

  • Genelle

  • Ayırt et.

  • Mola ver.

  • Pekiştir.

  • Bireysel örnekler sun.

5. 7. Sınıfı Yönet.

Sınıf ortamı ister online olsun isterse de yüz yüze olsun kaotik bir ortamdır. Karmaşık ve yönetimi zor ortamların yönetimi zordur. Fakat bu gerekliliktir. Online bir eğitimde kamera ve mikrofon serbestisi varsa ve gereksiz sesler dersin gidişatını engelliyorsa kişinin kamerasını ve mikrofonunu kapatmanız huzuru sağlayacaktır. Burada bir kişiyi kayıp edebilirsiniz fakat birden fazla kişiyi kazanma fırsatı da elde etmiş olursunuz.


6. Etkin Eğitim Programında Göz Önünde Bulundurulması Gereken Hususlar

Etkin eğitim fayda sağlamaya yönelik her türlük çalışmanın yapılmasını söyler. Fakat bu çoğu zaman maliyeti arttırır ve zaman kayıplarına yol açar. Etkin bir eğitim sağlamada dengeyi korumak önemlidir.


6. 1. Eğitimin denetimini yap.

Eğitim süresince fayda analizi yapabilirsin.

  • Burası anlaşıldı mı?

  • Bu konuda sorunuz var mı?

  • Farklı bir örnek ile açıklamamı ister misiniz?

  • Yeterince açıklayıcı oldu mu?

  • Tekrar etmemi ister misiniz?

6. 2. Finansal ölçüler neler?

Bir eğitimin olmazsa olmaz en önemli kalemlerinden biri de finansal ölçülerdir. Eğitim sürecinin maliyeti ve yapılabileceklerin sınırı bununla ölçülür.


6. 3. Eğitimi gerekli kılan nedenler neler?

Eğitime neden ihtiyaç duyulduğu sorusu eğitimi verecek ve eğitimi alacak kurum için de önemlidir. Yani açıkçası bu eğitim fayda mı sağlayacak yoksa talepleri başka araçlar ile giderilebilir mi? Bu sorunun cevabı iyi düşünülmelidir.


6. 4. Eğitimin bütçesi nedir?

Her faaliyetin bir maliyeti vardır. Bu maliyet bütçeler ile sınırlandırıldığı için gerçekleştirilecek eğitim faaliyetinin bu bütçe çerçevesinde gerçekleştirilmesi önemli bir gerekliliktir.


6. 5. Eğitimin organizasyonunu kim yapıyor?

Eğitim organizasyonunu eğitimi alan taraf mı yoksa veren taraf mı gerçekleştiriyor? Bu sorunun yanıtı maliyetler açısından ve eğitimin finansal etkinliği açısından önemli olabilir. Örneğin fizyolojik ihtiyaçlar (yemek, su vs), mekan ihtiyacı, ekipman ihtiyacı gibi ihtiyaçlar önemlidir. Sunumu fare ile mi yoksa sunum kumandası ile mi ilerletiyorsunuz?


6. 6. Eğitim yönetimini kim yapıyor?

Eğitimi yöneten kişi anlatıcıya yön veren kişi konumundadır. Her başlığa süre atayabilir ve bu sürenin dışına çıkılması çok istenmez. Fakat çoğu zaman gelebilecek sorular nedeni ile süreler yöneticinin istediği gibi gerçekleşmez.


6. 7. Eğitim planlamasını kim yapıyor?

Eğitimi kimin planladığı önemli başlıklar arasında yer alır. Planı yapan taraf tüm etkinlik saatini ve gerçekleştirilmesi gerekenleri listelediği için sizin geniş özgürlük alanınız kısıtlanabilir. Bu da eğitim faaliyetinden çıkarılması gereken başlıklara kadar gider.


7. Sunumun Planlanması

Sunum aşaması tüm aşamaların karşılaştırılarak oluşturulduğu ve etkin öğretime destek vermeyi hedefleyen bir aşamadır. Yapacağınız basit sunumlar eğitim alanı çeker. Karmaşık ve metin yoğunluklu sunumlar eğitim alanı iter.


Adım 1: Amaçları Belirle.

Sunum hazırlarken amacınızı belirleyerek amacınıza uygun sunumlar hazırlayın. Bilgimi veriyorsunuz kitap mı veriyorsunuz. Metni az görsel üzerinde basit bilgiler içeren sunumlar etkiyi arttırır.


Adım 2: Katılımcıların Analizini Yap.

Katılımcıların analizini yaparak sunum ve sunumun sunuş aşamasının nasıl olması gerektiği konusunda bilgi sahibi olabilirsiniz. Katılımcıların ihtiyaçlarına yönelik sunum yapmak önemlidir.


Adım 3: Taslak Planını Hazırla.

Eğitim taslak planını hazırlayarak hangi adında hangi kısmı anlatacağını ve kullanacağın materyallerin hangi sırayla kullanılacağını belirlemeli ve bu doğrultuda ilerlemelisin. Diğer türlü plansız bir eğitim gerçekleştirmek zamandan kaybı ve dikkatin dağılmasına neden olur.


Adım 4: Kaynak Materyallerini Seç.

Kaynak materyallerini seçip hazır bir şekilde gruplu olarak bekletmek sizin faydanıza olacaktır. Böylece her şeyi zamanında ve hızlı bir şekilde gerçekleştir.


Adım 5: Kaynak Materyallerini Düzenle

Kaynaklarını seçtikten sonra klasörlere ayır ve anlamlı isimlendirmeler kullan. Tüm materyallerinde hatalı görsel, işitsel ve karakter bazlı sorunları ortadan kaldırmak gerekir. Küçük bir hatalı veri bile eğitimin seyrini kötü etkileyebilir.


Adım 6: Pratik ve Öz Değerlendirme Yap

Eğitim öncesi tüm eğitim sürecini kendi kendine simülasyonu gerçekleştirmek ve sonucu değerlendirmek eğitim sırasında yaşanabilecek olası aksaklıkları büyük ölçüde aza indirecektir. Pratiğini yap, kendini değerlendir ve eksiklerini gider.


8. Eğitim Alanının Hazırlanması

Eğitim alanı her açıdan çok önemlidir. Ses, görüntü, ışık ve ekipmanların duruşu veya sahnenin neresinde oluşunuz önemlilik arz edebilir. Online bir eğitimde de bulunduğunuz yerin ışığı, ses akustiği, arka plan karmaşası gibi durumlar olumsuzluk veya olumluluk açışınsan eğitimin kalitesini etkileyebilir.


8. 1. Eğitim alanından dikkat dağıtıcıları uzaklaştırın.

Her yerde en az bir tane dikkat dağıtıcı vardır. Bu bir ışık, saat tıklaması veya başka bir senkronize ses, televizyon sesi, ışığı veya haraketli videolar, masanızın üzeri, sahnedeki sandalyeler, evinizdeki raflar vs. olması gereken sadece temek ihtiyaçlarınız ve sunum materyallerinizdir. Daha fazlası sizin dikkatinizi dağıtacaktır.


8. 2. Eğitim alanın aydınlatmasını sağlayın.

Online veya yüz yüze olsun ışıklandırma her zaman en önemli maddedir. İyi aydınlatılmamış bir ortamda veya gereğinden fazla aydınlatılmış bir ortamda eğitimci kendisini iyi ifade edemeyecektir.


8. 3. Eğitim alanındaki potansiyel gürültüler için önlem alın.

Saat, televizyon, telefon veya diğer insanlar potansiyel gürültü kaynaklarıdır. Eğer biraz da stres yapan biriyseniz tüm bu ses kaynakları sizin için potansiyel dikkat dağıtıcılar haline geliyor. Kendiniz müdahale edebiliyorsanız kendiniz yapın veya bir başkasından bu ses kaynaklarını geçici olarak ortamdan çıkarmasını isteyin.


8. 4. Eğitim için gerekli ekipmanları hazırlayın ve son kontrollerini yapın.